Logo Icon

Radio i Televizija Nikšić

image

PREDSTAVLJENA MONOGRAFIJA O DJELU JOSIPA SLADEA

18.09.2020
image

Centralni događaj manifestacije Septembarski dani Nikšić 2020. - promociju monografije „Arhitekt Josip Slade Šilović, Graditeljska djela u Knjaževini Crnoj Gori 1877-1900“ autora Slobodana Mitrovića organizovali su Opština Nikšić i Narodni Muzej Crne Gore.

Monografska edicija posvećena Josipu Sladeu Šiloviću, poznatom i cijenjenom arhitekti i filozofu, obuhvata više cjelina: Predgovor, Odrastanje i mladost, Iskustvo u Dalmaciji (Austrougarskoj) do 1877., Dolazak u Knjaževinu Crnu Goru 1877, Obalna uređenja mora, jezera i rijeka, Putevi u Knjaževini Crnoj Gori, Pojedinačni arhitektonsko-inžinjerski objekti i Regulacioni planovi u Knjaževini Crnoj Gori 1877-1900, Odlikovanja i soba Josipa Sladea, Pogovor, Zahvalnost, Biografija, Bibliografija, Indeks imena, Indeks fotografija i dokumenata i O autoru.

Josip Slade Šilović, za vrijeme vladavine knjaza Nikole, u Crnoj Gori projektovao je saobraćajnu – kopnenu, riječnu i morsku putnu mrežu, brojna trajna arhitektonska zdanja: dvorce, palate, crkve, pozorišta i druge građevinske sadržaje. Bogati graditeljski opus iz tog perioda plod je vizije, razumijevanja i istančanog odnosa crnogorsog vladara i Josipa Sladea.

„Graditeljski opus kralja Nikole i Josipa Sladea je najreprezentativniji dio crnogorske graditeljske kulturne baštine, na koju smo jako ponosni i sa kojom se često hvalimo. Interesantno je istražiti odnos vojskovođe, pjesnika i vladara prema arhitekturi i prostoru. Nesumnjivo je da je boravak mladog Petrovića tokom školovanja u Parizu u periodu njegove najveće rekonstrukcije, uticao na njega i probudio jaku želju da se slično desi i u njegovoj Crnoj Gori. Sve to možemo povezati sa dolaskom Josipa Sladea u Crnu Goru 1877. godine, u vremenu ratova za oslobođenje, u kojoj ostaje 23 godine i stvara najljepšu istoriju našeg graditeljstva“, kazao je Nebojša Adžić, glavni arhitekta Opštine Nikšić.

Slobodan Mitrović, tokom decenijskog istraživanja, prikupio je više od 1200 dokumenata, pisama, fotografija i drugih pisanih tragova. Plod njegovog upornog istraživačkog rada je prva monografija na ovim prostorima, a druga u regionu (nevelika publikacija Cvita Fiskovića, 1987) o Josipu Sladeu Šiloviću i njegovom svestranom djelu u Crnoj Gori i Hrvatskoj.

„Josip Slade je ličnost o kojoj se u Crnoj Gori veoma malo zna. On je otac moderne crnogorske arhitekture. Da bi se shvatila grandioznost svega što je uradio Slade u Crnoj Gori moramo da se vratimo u doba knjaza Nikole. Slade dolazi u jedno autokratsko, plemensko, patrijarhalno društvo, bez puteva, infrastrukture, sa urbanitetom samo na primorju, u društvo koje se vjekovima borilo za oslobođenje, i koje nije imalo vremena da se bavi izgradnjom puteva, urbanističkim i drugim poslovima vezanim za građevinarstvo. Sa ovom monografijom Crna Gora, ne u potpunosti, ali jednim dijelom se odužila ovoj nevjerovatnoj ličnosti koja je toliko mnogo uradila za Crnu Goru. Slade je projektovao luke, puteve, mostove, crkve, palate, kreirao urbanističke planove..... ne znam sa li postoji spomenik-sjećanje u Crnoj Gori na ovu izuzetnu ličnost?“, kazao je iz ostalo, jedan od recezenata, dr Aleksandar Čilikov, istoričar umjetnosti.

Na značaj cjelokupnog opusa Josipa Sladea, njegova pragmatična planska, infrastrukturna rješenja, osvrnula se i dr Anastasija Miranović, istoričarka umjetnosti.

„Josip Slade Šilović bio je jedan od onih rijetkih, metaforički rečeno, kamena-međaša koji spajaju i mire epohe na prelazu vjekova, vizionarski predosjećajući duh secesije i Moderne. Činjenica je da sa Sladeovim graditeljskim poduhvatima započinje prva promišljena planska izgradnja u nezavisnoj Crnoj Gori i njena postepena transformacija iz ruralne „male zemlje u brdima“ u urbano izazovan poduhvat........

Ovaj pionirski poduhvat Slobodana Mitrovića vrijedan je poštovanja i nedvojbeno ima značaj kao prvo djelo koje je stručno i sistemski sublimira opus Josipa Sladea Šilovića u Crnoj Gori, ali i kao podsticaj budućim istraživačima i kolegama za odgovore na nepoznanice i otvorena pitanja istorijske i savremene arhitekture Crne Gore... , jer, kako je govorio naš čuveni arhitekta, profesor Ranko Radović: „Pisati o arhitekturi na isti način značajno je kao graditi građevinu“.

Autor, arhitekta Slobodan Mitrović, podsjetio je na djetinjstvo i studentske dane Josipa Sladea i naglasio da je izuzetni arhitekta autor renesansnog urbanističkog  koncepta Nikšića, sa radijalnim ulicama i centralim trgom.

„U literaturi o izgradnji Nikšića između dva rata ima puno radova. Nastojao sam da ih prikažem, počev od Berlinskog kongresa 1877. godine, kada je knjaz Nikola oslobodio grad pod Trebjesom. On sa Sladeom istražuje kako postaviti urbanistički plan grada. Slade u dogovoru sa Preobraženskim, postavlja Saborni hram na Petrovoj glavici i odlučuje se za renesansni model grada, sa izmaknutim dvorcem i uređenim parkom. U istoriji urbanizma jako je malo takvih gradova. Zašto se odlučio za renesansni koncept, baziran na antici i strogoj simetriji? Zato što radijalni sistem obezbjeđuje da grad , bez obzira da li će se graditi u centru ili na periferiji, bude cjelina. Nikšić se do 1945. godine razvijao se po renesansnom konceptu koji je Slade postavio, rekao je, uz ostalo, autor.

Moderatorka večeri bila je Kristina Radović, istoričarka umjetnosti. Monografiju „Josip Slade Šilović, Graditeljska djela u Knjaževini Crnoj Gori 1877-1900“  izdali su Nacionalna zajednica Crnogoraca Hrvatske, Ministarstvo održivog razvoja i turizma Crne Gore i Skaner studio  Zagreb.

 

Jovan Džodžo